EMS in de praktijk

Bornfree Buck - de puzzel opgelost

Mijn paard Buck is 17 jaar. Hij is op 4-jarige leeftijd in de Pyreneëen gevangen en bij mij terecht gekomen. Wat voor ras hij is, is onduidelijk. Ik vermoed dat er Amerikaans bloed in zit met een scheut volbloed of pony. Het is een vriendelijk, zachtaardig paard dat graag meewerkt en een passie voor eten heeft.

We hebben jarenlang endurance gereden tot Buck op 13-jarige leeftijd rechtsvoor kreupel werd. De diagnose was "irritatie van het hoefgewricht", niet zichtbaar op de foto, maar klinisch enigszins zichtbaar na lokale anesthesie in het gewricht zelf. Hij bleef na 8 maanden rust en dagelijks stappen, afspuiten, ijzers met zooltjes en een gewrichtssupplement, helaas kreupel. Inspuiten vond ik geen optie en toen was de kliniek naar eigen zeggen uitgekakt. Enkele dagen later kon ik met Buck heel toevallig deelnemen aan een onderzoek van de Landbouwhogeschool in Wageningen, die de veelbesproken methode van Antoine de Bodt wetenschappelijk wilde onderzoeken. Antoine kreeg Buck binnen een kwartier rad; het bleek dus een (rug)spierenprobleem. Sindsdien heb ik lessen gevolgd bij een leerling van Antoine en besteed ik veel aandacht aan het rechtrichten.

De jaren erna bleef hij rad. Ook liet ik de ijzers en siliconenzooi verwijderen omdat ik inmiddels veel had gelezen over de slechte invloed ervan. In de zomer die volgde, kreeg Buck op een dag een onverklaarbare allergische aanval met extreme benauwdheid, zweten, hinniken en zijn hele lijf raakte langzaam bezaaid met bulten. Omdat de dierenarts zich geen raad wist, bracht ik hem met spoed naar Emmeloord, waar cortico's uiteindelijk een einde maakten aan de verschijnselen. Er is nooit vastgesteld wat de oorzaak was. In juni 2006 geleden liet ik bloedonderzoek doen omdat ik hem over het algemeen te stijf vond, eigenlijk altijd al en haaranalyses steevast een afvalstoffenprobleem uitwezen. Ook was hij zijn hele leven al wat gevoelig voor hoefbevangenheid, vandaar slechts 3 uur weidegang per dag. Ik wilde wel eens weten of zo'n bloedtest die stijfheid verklaarde.

Er werden door de dierenarts geen waarden afwijkend bevonden, hoewel ik een CPK van 778 en LDH van 445 zelf nogal hoog vond. Naar aanleiding van de uitslagen begon ik op internet te lezen over EMS, EPSSM, RER, insulineresistentie, chronische verzuring en besloot helemaal te stoppen met granen en krachtvoer. Ik stapte over op een totaalsupplement en een himalayasteen, naast hooi. Hij VRAT de steen en ging daardoor meer drinken, wat hem hielp met zijn immer aanwezige afvalstoffenprobleem. Een magnesiumkuur had geen effect, later zou blijken waarom. Na enkele weken voegde ik een E+selenium supplement toe om de spierstofwisseling te helpen en daardoor werd hij beduidend soepeler. Ook verplichtte ik hem dagelijks een kwartier te draven en galopperen in de paddock waar hij 24/7 bivakkeerde. Een welkom bijverschijnsel van het schrappen van krachtvoer was dat het chronische allergische hoestje dat hij al jaren had, vanzelf verdween. Ook kon ik noteren dat na dit regime de manenkam zachter werd.

Anderhalf jaar geleden ben ik (geïnspireerd door Anja Beran) overgeschakeld naar klassieke dressuur die het accent legt op de achterhand; dit deed hem enorm goed. Zijn horizontale bouw nodigde maar wat graag uit tot 'kopsjorren' en ik ervoer dat door het trainen van de achterhand de voorhand vanzelf lichter werd. Hij kreeg meer (zelf)vertrouwen omdat deze rijwijze het paard zijn eigen balans laat bepalen en hij kon de oefeningen steeds beter aan, er was zelfs een aanvang gemaakt met 'halbe tritte'. Ik zou bijna zeggen dat Buck een dressuur-comeback beleefde! Het noodlot sloeg echter toe. In juli 2009 raakte hij linksvoor onverklaarbaar kreupel na enkele rondes met de neus door het zand galopperen; daarvóór had hij een half uur goed gewerkt. Er was niets dik of warm of gevoelig. Na enkele weken rust was de kreupelheid niet verdwenen en door de slechte ervaring met dierenartsen en kreupelheidsonderzoeken besloot ik zelf op onderzoek te gaan. Een thermoscan liet zien dat er linksvoor een minimale reactie van het collaterale sesamoïdale ligament te zien was. Ook was de linkerschouder beduidend warmer dan de rechter, maar dat was volgens de thermomeneer niet zo relevant. Toch vond ik dat verschil opvallend en later zouden deze beelden helpen in de grote puzzeltocht.

EMS casus

EMS casus

De thermografie van de linkerschouder geeft een hogere temperatuur aan dan de rechter schouder. Thermografie uitgevoerd door Hans Arendse: www.paardenservice.nl

Twee weken erna kwam er een vakkundige bekapper, die Bucks hoeven weer goed op de rails zette. Buck was namelijk toonlander, wat eerder niet goed was onderkend door mijzelf noch de toeziend smid. Hij had altijd al een verbrede witte lijn, dus min of meer bevangen. Doordat hij zijn hielen ontzag landde hij op de toon en frustreerde daarmee de laminaeverbinding aan de toon. De stand achter was teveel 'onderuit' en hij bleek ook een schimmel in de hoef rechtsachter te hebben. Na het bekappen liep hij stukken beter. Revolutie! Het ging met de hoeven enkele weken goed tot hij op straat weer gevoeliger werd toen het natter weer werd. Ook bleef hij op de volte linksvoor niet zuiver lopen. Het vreemde was echter dat hij het nu meer op de rechterhand toonde, als dat been buitenom ging. Ik kwam erachter dat het dan wellicht bewegingskreupelheid was, dus waarschijnlijk hoog zat en ik herinnerde me het beeld van de warmere linkerschouder op de thermoscan. Soms leek hij zere voeten, dan weer ontzettende spierpijn te hebben en heel soms draafde hij zomaar weer een keer glorieus uit de schouder. Maar in grote lijnen leek het alsof het stilstaan door de kreupelheid de kreupelheid juist in stand had gehouden!

In oktober kreeg hij een koliekaanval. Hij had al enkele weken af en toe een plens water bij de mest, soms een vlaai. Apathisch paard dat niet wilde lopen, krampkoliek, dus pijnstilling gespoten. De 2e dag was het weer foute boel, trappen naar de buik, koorts erbij, toen gaf de dierenarts een dubbel shot antibiotica omdat de uitslag van het bloedonderzoek er nog niet was en hij hem zodanig ziek vond dat hij een bijkomende bacteriële infectie vreesde. Bloedonderzoek toonde later inderdaad een virusreactie aan. Maar, zo zag ik, ook weer verhoogde CPK (688) en een te laag (0,67 richtlijn 0,7-0,9) magnesiumgehalte, wat de dierenarts overigens niet opvallend vond. Buck knapte bliksemsnel op na de antibiotica.

Toch was er iets systematisch niet goed met dit paard. Hij leek nonstop tegen spier- of hoefbevangen aan te zitten ondanks zijn strenge regime. De kreupelheid had allang over moeten zijn. Hij zat gevangen in een lichaam dat veel losser moest zijn! Ik werd gewezen op www.gezondheidvanmijnpaard, de pagina over EMS en kwam in contact met Karin Leibbrandt. Zij constateerde dat Buck 100% voldoet aan de voorwaarden van een EMS-paard. In een lang telefoongesprek konden wij Bucks hele 17-jarige leven met al zijn ups en downs terugvoeren op insulineresistentie. Het was een puzzel waarvan alle stukjes in één keer op zijn plek vielen.

Zijn harde afkomst in de Pyreneeën met barre winters en voedselrijke zomers heeft hem zodanig 'scherp' afgesteld dat in domesticatie haast elk eten te rijk is en te weinig beweging hem ogenblikkelijk laat 'roesten'. De endurancetraining deed hem goed, omdat de extreme beweging het suikerprobleem pareerde. Wij trainden namelijk 2x per week 2,5 uur in zwaar duingebied, naast dressuurlessen en longeren. Ik vergeet nooit hoe soepel hij de dag na zijn zwaarste wedstrijd liep: geen spierpijn, maar eindelijk los, eindelijk schoon. En zo waren er meer puzzelstukjes: Zijn scheefheidskreupelheid heeft maar liefst 8 maanden geduurd, omdat hij in die periode normaal doorgevoerd werd, maar niet noemenswaardig bewoog in relatie tot zijn voer. Daardoor werd de te rijke stofwisseling in stand gehouden en bleef de spierstijfheid en daarmee de vermeende kreupelheid aanwezig.

Een EMS-paard verkeert continu in een staat van ontstekingsreactief-zijn. Dit verklaart waarom zo'n paard bevattelijk is voor hoef- en spierbevangenheid, waarom hij elk virusje meepikt (de koliek) en waarom allergieën, zoals het chronische hoesten en later het bultendrama een kans krijgen. Er is een afvalstoffenprobleem, vandaar de chronische spierpijn, de aldoor verhoogde spierwaarden en de eeuwige gevoeligheid voor hoefbevangenheid. Hij heeft twee keer mok gehad en een seizoen zijn staart geschuurd. Er zijn de afgelopen 4 jaar nog 5 hoefzweren geweest en er is de recente schimmelinfectie in de hoef, allemaal kenmerken van verminderde weerstand. Het kreupel worden in juli is waarschijnlijk een schouderspierverrekking geweest door trachten te toonlanden met zere hielen in een te snelle gang op de voorhand, maar het kan ook compensatie zijn geweest van de lichte ringbandverrekking. Het feit dat de kreupelheid niet overging maar zich als schouderkreupelheid bleef manifesteren, verklaar ik eruit dat hij weer vastroestte door te weinig beweging aangezien hij immers kreupel was. Daardoor speelde het afvalstoffenprobleem op met effect in zowel de spieren als de hoeven. Zijn schrale dieet was blijkbaar niet schraal genoeg om het wegvallen van het element "dagelijkse beweging" aan te kunnen. Ook zal de chronische lichte hoefbevangenheid (immers verbrede witte lijn) de schouders extra belast hebben; een paard gaat op zere voeten compenserend lopen. Het klassieke trainen op de achterhand deed hem zo goed, omdat het lichaam maar wát graag de druk van de voorhoeven af wil halen.

EMS casus

We besloten het dieet nog verder te versoberen en hem verplicht weer aan het werk te zetten. De 3 uurtjes weiland werden geschrapt en hij moest dagelijks bewegen aan de longe. De kreupelheid verdween geleidelijk, aangezien het immers een spierenkwestie was. Aanvankelijk leek dit regime wel aardig te werken. Voor de zekerheid gaf ik hem een opkikker-supplement om de darmflora op te peppen, die door de antibiotica-injecties een flinke douw had gehad. Hij werd echter langzaamaan weer stijver. Liep als een hark met zijn oren plat het eerste kwartier aan de longe, maar kwam er uiteindelijk altijd wel doorheen. Iets leek weer ontregeld en het herstel zette niet door.

Karin stelde voor om het lichaam naar een soort nulpunt te brengen en alleen magnesium te geven om het lichaam te dwingen dat op te nemen, aangezien magnesium -hoewel niet 100% wetenschappelijk bewezen- een cruciale rol speelt bij EMS. Ik stopte dus met alle supplementen en gaf nog slechts lang grof hooi met magnesium en een scheut Omega 3 olie. Dit bleek het ei van Columbus. De 4e dag van dit regime draafde hij meteen al redelijk soepel, zonder platte oren, zonder pijnrimpel rond de neusgaten en met een blij gezicht. De manenkam was nog zachter geworden; eigenlijk voelde het hele paard zachter. Blijkbaar had de grote hoeveelheid calcium in het totaalsupplement de magnesiumopname in de weg gestaan die daardoor zijn werk niet kon doen. Ik had mij niet gerealiseerd dat dat zo'n invloed kon hebben. Dit verklaarde ook waarom een magnesiumkuur in het verleden geen effect had gehad. Ik ging weer rijden en bemerkte beduidend meer veerkracht en souplesse maar aanvankelijk ook iets 'hobbeligs' linksvoor: de ooit geblesseerde schouder. Recent is er daarom een Jack Meagher-therapeut geweest om hem enkele malen te behandelen. Hij trof aardig wat opruimwerk aan in met name de linkerschouder. Het laatste zoeken wordt nu naar een totaalsupplement met voldoende magnesium en een goede ca/mg balans.

EMS casus

Meer dan eens is mij duidelijk geworden hoe groot het belang van holistisch observeren is. Een paard is meer dan die ene koliekaanval, die ene allergie, die toevallige hoefbevangenheid, die spierpijn, die paar niet echt afwijkende bloedwaarden, dat afwijkende bewegingspatroon. Het is een complete puzzel. Het op zijn plek leggen van alle puzzelstukjes is fascinerend en geeft veel inzicht in het functioneren van het hulpeloze paard, dat ook maar is overgeleverd aan wat erin gestopt wordt en hem aan beweging en afleiding geboden wordt. Ik ben ervan overtuigd dat heel veel vage kreupelheden, allergieën en kwalen terug zijn te voeren op EMS. Het feit dat paarden steeds minder als paard gehouden en met name gevoerd worden, is daar debet aan. Want EMS is geen ziekte, het is een reactie op fout management. Dat is mij in het geval van de 1000 stukjes-puzzel van mijn paard zeer duidelijk geworden. Ik ben Karin van Aalten enorm dankbaar voor haar onbaatzuchtige begeleiding, waardoor ík een stuk wijzer en mijn paard een stuk gezonder is geworden...!

@Christel Provaas 2009

EMS casus

Naar boven Disclaimer Paard en Gezondheid