Waarom gaat een paard op rust staan (op 3 benen), wat is het nut van “het op rust staan” en hoe doet hij dit precies?

Iedereen heeft zijn of haar paard wel eens op rust zien staan en het heet niet voor niets “op rust staan” omdat dit daadwerkelijk voor het paard een manier is om uit te rusten. Om op rust te staan zet het paard 1 achterbeen op slot en het andere rust alleen nog op de toon. Laten we eerst even kijken hoe het kniegewricht gebouwd is, dan kunnen we daarna kijken hoe een paard nu op rust kan staan.

Het kniegewricht is het gewricht wat zich bevindt aan het achterbeen tussen het bovenbeen (femur) en het scheenbeen (tibia). Bij het kniegewricht van het paard zijn 3 botdelen betrokken het femur, de tibia en de patella. De patella is de knieschijf die aan de voorzijde van de knie zit.

Foto 1; links een röntgenfoto van een normaal en gezond kniegewricht. Rechts dezelfde röntgenfoto. Met de rode cijfers staan aangegeven: 1) De knieschijf, 2) Het bovenbeen (os femur), 3) Het scheenbeen (tibia). Met de gele lijntjes staan de rolkammen van het kniegewricht aangegeven. De knieschijf glijdt door een soort gleuf tussen de beide rolkammen van boven naar beneden en vice versa tijdens het buigen en strekken van het kniegewricht. Deze gleuf wordt de trochlea genoemd.

De knieschijf wordt op de plaats gehouden met 3 knieschijf ligamenten; het laterale (buitenzijde), het mediale (binnenzijde) en het intermediaire (middelste) ligament. De knieschijf glijdt met het buigen en strekken van het kniegewricht in een gleuf van boven naar beneden en weer terug. Die gleuf wordt de trochlea genoemd.

Een paard slaapt of doezelt vaak staande. Dit kan omdat hij in staat is zelf zijn kniegewricht op slot te zetten en kan dan op dat been staan terwijl hij maar heel weinig spierkracht/ energie hoeft te gebruiken. Het andere been kan hij dan op rust zetten. Met dat been steunt het paard dan met de punt van de hoef op de grond. Wanneer een paard op rust wil gaan staan zet hij zijn knie op slot door het mediale knieschijfligament over een uitsteeksel op het bovenbeen te haken met behulp van bepaalde spieren in het achterbeen. Hierdoor blijft de knieschijf vast zitten op het bovenbeen en kan het kniegewricht niet meer buigen. Een paard heeft in het achterbeen een ingewikkeld bandensysteem waardoor als de knie op slot staat, de sprong ook geblokkeerd is. Meestal brengt hij de voorbenen wat naar voren zodat hij "in de pezen kan gaan hangen". Ook in het voorbeen heeft het paard speciale pezige structuren die ervoor zorgen dat het paard kan staan met zo min mogelijk gebruik van de spieren. Het paard kan normaliter zelf de knie met behulp van spieren weer van "het slot" afhalen.

Foto 2 toont een paard dat op rust staat. Het linkerachterbeen staat “op slot”, het rechterachterbeen staat op rust (gebogen) en mooi om te zien is dat het paard de voorbenen een beetje onder zich heeft geplaatst zodat het ook in de banden van het voorbeen kan “hangen”.

Wat is dan nu het nut van staande uitrusten/ doezelen?

Paarden zijn prooidieren en moeten altijd hun omgeving goed in de gaten houden om roofdieren op tijd op te merken. Een paard slaapt daarom het liefst staand omdat je veel sneller weg kunt rennen vanuit deze positie dan vanuit een liggende positie. Paarden kunnen ook niet zo heel snel opstaan vanwege hun relatief zware lichaam. Ze moeten overigens wel regelmatig ook even liggend slapen om alle structuren rust te geven, maar in een kudde zie je eigenlijk nooit alle paarden tegelijk liggen en meestal doen ze dat tegen de ochtend wat gezien wordt als een relatief veilige periode van de dag. Dit is ook het tijdstip waarop de meeste veulens geboren worden.

Veulens slapen wel heel veel liggend. Zij liggen dan in het midden van de kudde zodat ze beschermd worden door de andere leden van de kudde. Paarden hebben geen dag en nacht ritme zoals wij dat kennen. Hun hele dag is opgebouwd uit eten, bewegen om voedsel te vinden, doezelen, vachtverzorging en spelen. Dit wisselt elkaar steeds af gedurende 24 uur.

Naar boven Disclaimer Vraag en antwoord