Wond EHBO

Mijn paard had laatst een snijwond. Ik heb de dierenarts gebeld, maar wat kan ik nu het beste doen met zo'n wond in de tussentijd? Moet ik het wel of niet schoonmaken/ afspuiten?

Een snijwond is een wond waarbij de huid helemaal doorgesneden is doordat het paard zich verwond heeft aan iets scherps. Meestal staat het wondje wat open als een soort mondje en kun je op het dieper liggende weefsel kijken zoals bindweefsel en spierweefsel. Een kenmerk van een snijwond is dat het meestal (een tijdje) heftig bloed. Dit kan er soms wel wat afschrikwekkend uitzien maar het heeft meteen een functie, want het wondje wordt op deze manier namelijk schoongespoeld. Vuil en bacteriën worden door het bloed mee naar buiten afgevoerd.

Meestal zijn er alleen aders betrokken bij het wondje maar heel af en toe gebeurt het dat een slagader geraakt wordt. Een slagaderlijke bloeding is te herkennen aan helderrood bloed (tegen oranje aan) dat stootsgewijs naar buiten “spuit”. Bloed uit een ader is donkerder rood en stroomt gelijkmatig het wondje uit.

In het geval van een slagaderlijke bloeding kan het nodig zijn om het bloeden te stoppen afhankelijke van de grootte van de slagader en hoe lang en hoeveel bloed het paard verliest. Het bloeden kan gestopt worden door een tourniquet (knevelverband) aan te leggen. Dit betekent in feite dat als het paard een slagaderlijke bloeding heeft aan haar onderbeen, dat je dan het been boven de wond afbindt. Dit gaat het beste met iets dat elastisch is, zoals de binnenband van een fiets, maar je kunt ook een reep stof gebruiken. (Zie onderaan de tekst hoe je een tourniquet aanlegt). Je kunt het tourniquet niet te lang laten zitten want dan wordt de rest van het been niet van bloed voorzien dus doe dit alleen als het nodig is en laat indien de dierenarts lang op zich laat wachten zo nu en dan het knevelverband even wat losser om wat bloed door te laten stromen, maar overleg dit met je dierenarts! Verder is dit natuurlijk alleen mogelijk als het paard een wond heeft op haar benen, want je kunt moeilijk de romp afbinden. Let op! Bindt nooit de hals af van een paard! Gebruik deze techniek uitsluitend voor benen en eventueel staart.

Mocht er een slagaderlijke bloeding ontstaan ergens op het lichaam waar je niet af kunt binden kun je ook met behulp van een stapeltje wondgaasjes de wond ter plekke dichtdrukken. Gebruik dan het liefst steriele gaasjes, maar nood breekt wetten en als het niet anders kan is een handdoek ook geschikt. Als je de wond eenmaal dichtgedrukt hebt, blijf dan druk geven. Als de gaasje vol raken met bloed voeg dan nieuwe gaasjes er aan toe zonder de eerste gaasjes te vervangen en de druk los te laten. Mocht je liever geen tourniquet aan willen leggen of gewoon het materiaal niet bij de hand hebben kun je slagaderlijke bloedingen op de onderbenen natuurlijk ook op deze manier stoppen.

Gelukkig valt het meestal wel mee en hebben we dus te maken met een snijwondje waarbij alleen aders beschadigd zijn. Het beste wat je kunt doen totdat de dierenarts komt is helemaal niets. Spuit absoluut geen blauwspray of andere middelen in de wond en gebruik ook geen enkele wondzalf of andere middelen. Breng het paard naar een plek waar de dierenarts de ruimte en veiligheid heeft om te kunnen werken. Een tafeltje voor het hechtmateriaal is bijvoorbeeld heel handig en water om handen te kunnen wassen. Het afspuiten van een snijwond is niet zo gewenst. Ten eerste bloed de wond van binnenuit schoon en kraanwater is niet steriel waardoor je dus ook bacteriën naar binnen kunt brengen. Daarnaast heb je kans dat je vuil de wond inspuit omdat je water van buiten naar binnen op de wond brengt. Mocht je toch perse de wond willen schoonmaken gebruik dan koud water en je moet dan wel over leidingwater beschikken dus geen water dat uit een geboorde put komt en gebruik een zachte waterstraal die je niet direct op de wond zet en zeker niet in de wond!

Een snijwond kan soms onder de huid vrij ver doorlopen waardoor een soort holte ontstaat. Hierin kan vuil zich gaan ophopen. Mocht de wond heel vies zijn dan nog is het vaak beter om even op de dierenarts te wachten. Je kunt bijvoorbeeld wel grote dingen zoals stro uit de wond halen. Probeer echter de wond daarbij niet met je handen aan te raken.

De dierenarts zal de huid rond de wond scheren zodat het goed gedesinfecteerd kan worden. Met een steriele vloeistof (fysiologisch zout) zal hij of zij de wond schoonspoelen en onderzoeken tot hoe diep de wond precies gaat en of deze zich nog uitbreidt onder de huid. Een ander belangrijk aspect is of er mogelijk gewrichten betrokken zijn bij de wond. Soms zitten snijwonden in de buurt van gewrichten en kan het zo zijn dat het gewrichtskapsel beschadigd is. In dat geval is er sprake van een “open gewricht”. Dit is een ernstige situatie waarvoor een paard doorverwezen zal worden naar een kliniek waar de behandeling zal bestaan uit het spoelen van het gewricht, antibiotica, ontstekingsremmers en verdere wondverzorging.

Als het om een gewoon snijwondje gaat zal de dierenarts afhankelijk van hoe oud het wondje is en hoe vuil het wondje is (geweest) besluiten of het wel of niet te hechten is. Als het wondje erg vervuild is of het is ouder dan 8 uur, dan is de wond dusdanig geïnfecteerd met bacteriën dat hechten weinig zin heeft. De bacteriën worden dan ingesloten in de wond, waardoor een ontsteking zal ontstaan en de wond toch weer open gaat. Soms is er sprake van weefselverlies waardoor de wond niet gehecht kan worden. Om de wondranden dan bij elkaar te brengen komt er zoveel spanning op de hechtingen te staan dat deze toch uitscheuren.

Als alles meezit (en gelukkig is dit vaak wel het geval) dan kan het wondje netjes gehecht worden. Afhankelijk van de situatie besluit de dierenarts om antibiotica te geven en om het wondje te verbinden. Dit is natuurlijk alleen mogelijk op bijvoorbeeld de benen. Een wondje op de bil is niet zo makkelijk te verbinden, maar het voordeel van een wondje op de bil is dat de wondgenezing hier meestal voorspoedig verloopt. De wondgenezing op de benen verloopt relatief wat minder snel.

wondehbo
Foto 1: een flinke snijwond op de bil. De wond is gehecht en de genezing is prima verlopen

Samengevat

Als we uitgaan van een “normaal” snijwondje is het het beste om niets te doen. Spuit absoluut geen blauwspray of andere middelen in de wond en gebruik ook geen enkele wondzalf of andere middelen. Alleen het paard naar een plek brengen waar de dierenarts de ruimte heeft om goed en veilig te kunnen werken. Zorg dat er water voor handen is om de handen te kunnen wassen en een tafeltje voor het hechtmateriaal kan heel handig zijn. Als je perse de wond wil schoonmaken (liefst ook na overleg met je dierenarts, want de meningen zijn hier wat verschillend over) gebruik dan een zachte koude waterstraal die je niet direct op de wond zet en zeker niet in de wond brengt. Zorg dat je schoon drinkwater gebruikt en geen grondwater.

Mocht de wond erg groot, vol met stro zitten of wanneer het om een slagaderlijke bloeding gaat, overleg dan meteen met je dierenarts zodra je hem of haar belt wat te doen. Mocht de slagaderlijke bloeding heel ernstig zijn breng dan een tourniquet aan of druk de wond ter plekke dicht.

Een tourniquet aanleggen

Gebruik een binnenband van een fiets/ reep stof of iets anders dat te knopen is en minstens 5 cm breed is en voldoend lengte heeft. Wikkel het materiaal twee of drie maal rond het been, een stukje boven de wond.

tourniquet1

Maak een halve knoop in het tourniquet , leg een stokje of een ander langwerpig stevig voorwerp op de knoop en maak er een hele knoop van waarbij het stokje dus in de knoop zit.

tourniquet2

Draai het stokje zodat het tourniquet strak komt te zitten waardoor de bloeding stopt.

tourniquet3 tourniquet4

Neem direct contact op met je dierenarts en overleg over hoeveel tijd hij of zij aanwezig kan zijn en hoe lang je het tourniquet kunt laten zitten. Een tourniquet aanleggen is niet zonder risico. Het onderliggende weefsel kan beschadigd raken. Bij ernstig bloedverlies kan dit echter een noodzakelijke ingreep zijn.

wond hoef
Een tourniquet wordt ook gebruikt om operaties onder bloedledigheid te kunnen uitvoeren. Dit is een voorbeeld van een medisch rubber tourniquet.

Naar boven Disclaimer Paard en Gezondheid