Tandheelkunde

Veel paardeneigenaren kennen de paardentandarts aan de slag met een aantal handvijlen. Tegenwoordig is de kennis over paardentandheelkunde verbeterd en uitgebreid.

Tandheelkunde

Auteur:

Anke Oerlemans

Equidental - Mobiele kliniek voor paardentandheelkunde

T: 06 - 19406592

E: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

I: www.equidental.nl

Veel paardeneigenaren kennen de paardentandarts aan de slag met een aantal handvijlen. Tegenwoordig is de kennis over paardentandheelkunde verbeterd en uitgebreid. Alleen het vijlen van de scherpe haken langs de zijkant is zeker niet voldoende voor een optimale gezondheid in de mond. Alle overige aandoeningen zoals hoogteverschillen in het kauwoppervlak van de kiezen, tandvleesontstekingen, het vullen van gaatjes, bewerken van de snijtanden en staande extracties (het trekken van kiezen) worden hierbij over het hoofd gezien. Terwijl deze aandoeningen de meest voorkomende en ernstigste problemen in de mond veroorzaken.

Bewegingsapparaat
Foto 1: schedel en gebit van het paard.

Afwijkingen in het paardengebit kunnen veel eet-en rijtechnische problemen opleveren in de paardenmond. Paarden kunnen bijvoorbeeld knoeien met voer, voer uit de mond laten vallen, het hoofd scheef houden tijdens het eten, proppen maken van het hooi, langzaam eten of hooi in het water nat maken. Hierbij wordt het voer niet optimaal gekauwd en kan een paard dus niet alle benodigde voedingsstoffen uit zijn voer halen. Dit geldt zeker niet alleen voor oudere paarden, want ook jonge paarden kunnen een tekort aan voedingsstoffen opbouwen. Soms komt verstoppingskoliek of diarree voor doordat het half gekauwde voer toch doorgeslikt word en dus niet goed verteerd kan worden.

Een ander veel voorkomend en zeer ernstig probleem zijn tandvleesontstekingen. Deze ontstaan daar waar voer zich tussen de kiezen ophoopt. Dat wordt steeds ernstiger en kruipt langzaam langs de kiezen naar beneden richting de wortel. Deze tandvleesontstekingen zijn zeer pijnlijk en breiden zich zo uit dat paarden proppen gaan maken en daadwerkelijk niet meer kunnen eten. Als ook de kies is ontstoken, zal er niets anders op zitten dan deze te trekken.

Veel voorkomende rijtechnische problemen zijn: niet goed nageeflijk lopen, hoofd kantelen, hoofd schudden, scheef zijn, links en rechts geen gelijke druk aan de teugel, met een slof- of bijzetteugel moeten rijden, tong over het bit gooien, mond openen tijdens het rijden, achter de teugel lopen. Vanuit tandheelkundige problemen is de verklaring hiervoor heel duidelijk. Tijdens het nageeflijk lopen zal een paard de onderkaak minimaal 1 cm naar voren moeten kunnen bewegen. Zitten er oneffenheden op het kiesoppervlak, dan kan de onderkaak niet over de bovenkaak naar voren bewegen. Ze haken als het ware in elkaar. Hierdoor kan een paard fysiek onmogelijk goed nageven. Ook als een paard de bochten om gaat moet de onderkaak vrij naar links of rechts kunnen bewegen.

Bewegingsapparaat
Foto 2a: Op de foto zijn veel dwarse richels te zien. Ze steken scherp naar beneden en haken als het ware zo in de onderkaak. Deze kaken kunnen onmogelijk naar voren over elkaar bewegen, als de mond gesloten is. Dit paard kan daardoor fysiek niet soepel nageven. Er is ook een wolfstandje te zien juist voor de eerste kies.

Bewegingsapparaat

Op de foto is de kaak behandeld, waarbij de grote richels verdwenen zijn. Nu kunnen de kaken weer vrij over elkaar bewegen en kan het paard makkelijk de ruiterhand naar beneden volgen. Ook is het wolfstandje verwijderd.

Bewegingsapparaat Bewegingsapparaat
Foto 3: Op de linker foto is een probleem te zien met de snijtanden. In de onderkaak ontbreken een aantal elementen waardoor de tanden in de bovenkaak te lang zijn geworden. De onderkaak kan niet meer zijdelings bewegen. De snijtanden haken in elkaar waardoor deze niet naar links of rechts kunnen schuiven. Dit paard kon niet goed de bochten nemen en liep continue met zijn neus naar voren. Op de rechter foto dezelfde snijtanden na correctie. Zo kan de kaak makkelijk naar links en rechts schuiven.

Echt essentieel aan een goede gebitsbehandeling is daarom het ‘balanceren’ van het hele gebit. Dit betekent dat alle onregelmatigheden op het kauwoppervlak van de kiezen, bijv. overmatige dwarse ribbels of een golfgebit zeer nauwkeurig gecorrigeerd worden. Zo kan de druk tijdens het kauwen weer regelmatig over de kiezenrij worden verdeeld. Dit balanceren is een zeer precies werk. Handvijlen kunnen deze onregelmatigheid nauwelijks corrigeren. Een goed opgeleide tandarts let er altijd op dat het totale gebit van kiezen tot snijtanden tot kaakgewricht in balans is. Dit wordt gecontroleerd door nauwkeurig na te gaan of boven- en onderkaak precies op elkaar passen. Het balanceren van het gehele gebit neemt erg veel tijd in beslag en een goede gebitsbehandeling duurt daarom ook zo’n heel uur.

Om niet toe te hoeven geven op de kwaliteit van het werk en om de behandeling voor het paard zo rustig en vlot mogelijk te laten verlopen is een sedatie, licht roesje, absolute noodzaak. Op deze manier zijn de kaakspieren ontspannen en kunnen de boven- en onderkaak zonder weerstand over elkaar geschoven worden om te zien of alles precies op elkaar past. Dit is de enige manier om een nauwkeurig beeld te krijgen in de paardenmond. Let op! alleen een dierenarts is bevoegd om uw paard te sederen.

Correcties aan de snijtanden zijn zonder gedegen opleiding tot paardentandarts absoluut uit den boze. Een gespecialiseerde paardentandarts weet precies waar het leven van de tand zit en voorkomt daarom teveel van de snijtanden af te halen, zodat het ‘leven’ van de tand dicht blijft. Het bewerken van de snijtanden is nodig bij vormafwijkingen of te lange snijtanden.

Een dierenarts die zich goed heeft toegelegd op de paardentandheelkunde kan ook staande extracties uitvoeren. In de meeste klinieken in Nederland worden extracties onder algehele narcose uitgevoerd en wordt de kies via de neus eruit gestempeld (gebeiteld). Het uitvoeren van een staande extractie via de mond heeft grote voordelen ten opzichte van een extractie onder narcose waarbij de kies eruit gestempeld wordt. Zo is er geen narcoserisico, sneller en beter herstel en het paard hoeft hierna niet 3 weken gespoeld te worden via de neus, die blijft namelijk heel.

Bewegingsapparaat
Foto 4: Deze pony had al jaren een gebroken kies in de mond en kon hier waarachtig tot toen nog goed mee eten. Langzaam aan begon hij steeds trager te eten en werd een beetje chagrijnig. Omdat de gebroken kies al jaren in de mond zat was deze helemaal uit elkaar gespleten en ernstig ontstoken. Equidental heeft deze gespleten kies getrokken terwijl de pony stond in de box. Zo kon hij de volgende dag weer gewoon aan de slag. Om de kies goed en veilig te kunnen trekken heeft de pony een roesje (sedatie) gekregen en was de bovenkaak ook plaatselijk verdoofd zodat hij geen pijn voelde tijdens de ingreep.

Bewegingsapparaat Bewegingsapparaat
Foto 5: Op de linker foto is de kies te zien zoals deze in de mond stak. Op de rechter foto is een röntgenfoto te zien die van de zijkant van de kaak is genomen. Zichtbaar zijn alle kiezen, waarbij er eentje ontbreekt. Deze is net getrokken. Bij een extractie wordt vooraf en achteraf een röntgenfoto van de kaak genomen. Zo kan goed ingeschat worden hoe het verloop van de te trekken wortel is en of heel de kies ook daadwerkelijk verwijderd is.

Een moderne en goed opgeleide paardentandarts/ dierenarts kan niet meer uit de voeten met een handvijl. Zijn instrumentarium bestaat uit specialistisch elektrisch materiaal. Met 1 elektrisch apparaat kan niet de gehele mond bewerkt worden. Er zijn minimaal een aantal soorten instrumenten nodig variërend van lang en kort en dun en dik. Er is dus een hele set instrumenten nodig. Misschien is het meest belangrijk nog wel de hoofdlamp waarbij de gehele mond wordt verlicht tijdens het werk in de mond. Zonder goed licht is geen goede behandeling mogelijk.

Bewegingsapparaat

Foto 6: Anke Oerlemans van Equidental aan het werk. Zij heeft de beschikking over een uitgebreide set instrumenten.

De meest uitgebreide opleiding voor paardentandarts is gevestigd in de USA in Glenns Ferry, Idaho: Academy of Equine Dentistry. Aan deze school zijn meer dan 100 gecertificeerde paardentandartsen verbonden over de hele wereld. Doordat al deze tandartsen voortdurend in nauw contact staan met de school, wordt een enorme kennis opgebouwd op het gebied van het paardengebit. Ook probeert deze school steeds nieuwere technieken uit om de paarden beter te kunnen helpen en de behandelingen gemakkelijker te maken. Jaarlijks worden er 4 cursussen gegeven van zo’n 2-3 weken. Na 4 cursussen bestaat pas de mogelijkheid om het examen af te leggen. Een goede paardentandarts wordt je niet binnen 2 weken, dat heeft veel praktische ervaring en de juiste scholing nodig. Per cursus worden ongeveer 250 paarden behandeld. Dit aantal biedt natuurlijk veel leerzame informatie. Daarom is de Academy of Equine Dentistry de meest vooraanstaande paardentandartsopleiding van de hele wereld.

Helaas bestaat er geen enkele vereniging voor paardentandartsen in Nederland. Iedereen die een handvijl kan hanteren mag zich paardentandarts noemen. Paardentandarts is in Nederland een vrij beroep zonder enig toezicht op de beoefenaars hiervan. Het is voor een paardeneigenaar dus erg lastig om het kaf van het koren te scheiden. Vraag dus gerust naar de opleiding en ook de bijscholing van een paardentandarts.

Naar boven Disclaimer Paard en Gezondheid