Stalondeugden

Diverse onderzoeken hebben aangetoond dat stal‘ondeugden’ voor een groot deel voorkomen kunnen worden

Iedereen die betrokken is bij het paard zal het woord stalondeugd zeker kennen. Wat bedoelen we eigenlijk met stalondeugden? Stalondeugden zijn een vorm van stereotype gedrag. In plaats van het bestrijden van de symptomen, zoals bijvoorbeeld een zuigband, weefrekken, etc. is het beter om te zoeken naar de oorzaak van deze gedragingen bij het paard. De verschillende vormen van stereotype gedragingen zijn bij in het wild levende paarden niet waargenomen. Dat betekent zeer waarschijnlijk dat wij het paard in zijn welzijn belemmeren. Diverse onderzoeken hebben aangetoond dat deze ‘ondeugden’ wel voor een groot deel voorkomen kunnen worden.

Een stereotype gedraging is een steeds herhaalde, dwangmatige beweging die op het eerste gezicht geen functie heeft. Bij paarden zien wij het op verschillende manieren tot uiting komen door bijvoorbeeld kribbebijten, weven, luchtzuigen, etc. Wat verder onderzoek heeft ons geleerd dat dit gedrag voor het paard weldegelijk een functie heeft want het zorgt ervoor dat het paard endorfines aan gaat maken. Endorfines zijn lichaamseigen morfine-achtige stoffen die een rustgevend en pijnstillend effect hebben. Het paard kan dus op deze manier beter omgaan met een situatie waar hij niet uit kan ontsnappen en op geen enkele andere manier invloed kan uit oefenen om de omstandigheden te veranderen in wat hij nodig heeft om zich goed te voelen.

Stereotype gedragingen komen voor bij dieren die niet in hun natuurlijke leefomgeving worden gehouden. Denk hierbij aan het dwangmatig heen en weer lopen van o.a. leeuwen in gevangenschap.

Paarden leven in de natuur in kuddes waarbij zij de meeste tijd besteden aan het grazen (zo’n 14 tot 16 uur per dag). Hierbij wordt grazen en lopen constant afgewisseld. De overige tijd besteden zij aan sociale contacten en rusten. Dit in ogenschouw nemend, kunnen we de conclusie trekken dat de manier waarop de meeste paarden worden gehouden, niet in hun natuurlijke behoeften voorziet. Wanneer het paard niet in staat is zijn situatie of omgeving aan te passen aan zijn behoeften ontstaat er stress. Het paard kan dit compenseren door een gedrag te gaan ontwikkelen waarbij een stof wordt aangemaakt die de stress zal verminderen. Deze stof wordt endorfine genoemd en is een lichaamseigen morfine-achtige stof die rustgevend en verdovend werkt.

Een voorbeeld stress die ontstaat door de manier waarop paarden over het algemeen worden gehuisvest en gevoerd is verzuring van de maag waardoor op termijn mogelijk maagzweren ontstaan. Door luchtzuigen en kribbebijten maakt het paard extra speeksel aan waardoor zuur in de maag geneutraliseerd wordt. Daarnaast kan stress ook veroorzaakt worden door training die niet in overeenstemming is met de lichamelijke of mentale capaciteiten van het paard of onrust op de stal.

Om te voorkomen dat paarden stereotype gedragingen gaan ontwikkelen, is het belangrijk om van veulen af aan het paard zoveel mogelijk hun natuurlijke leefomgeving na te bootsen. Veel weidegang met soortgenoten is een heel belangrijk aspect. De uren die de paarden op stal doorbrengen, kunnen het beste zo natuurlijk mogelijk gemaakt worden. Hierbij valt te denken aan ruime lichte stallen, stro als stalbedekking, constant aanbod van ruwvoer, sociaal contact met andere paarden, weidegang of paddock en daarnaast het paard meerdere malen per dag beweging geven.

Veel paardeneigenaren zijn bang dat hun paard het gedrag van een paard met een stalondeugd gaat overnemen. Diverse onderzoeken hebben echter niet bewezen dat dit ook daadwerkelijk het geval is. Wel kan het zijn dat meerdere paarden op dezelfde stal dezelfde ondeugden vertonen door dezelfde stressfactoren.

Als een stereotype gedrag eenmaal is ontwikkeld dan is het helaas bijna niet mogelijk om het paard dit weer af te leren. Het dier is zo gewend geraakt aan de rustgevende stoffen (endorfinen) die vrij komen bij het dit gedrag dat hij er verslaafd aan is geraakt. Om ervoor te zorgen dat het gedrag zal verminderen, zul je het paard zoveel mogelijk in zijn natuurlijke behoefte moeten laten voorzien.

Gebruik dus geen dieronvriendelijke methoden om stalondeugden bij het paard te voorkomen aangezien deze gedragingen een manier zijn voor het paard om om te gaan met stress, maar zoek naar de redenen die het gedrag veroorzaken. Zodra een paard stereotype gedragingen begint te vertonen is het van belang om zo snel mogelijk actie te ondernemen, zodat geprobeerd kan worden te voorkomen dat het gedrag bevestigd wordt en niet meer af te leren is.

Naar boven Disclaimer Paard en Gezondheid